Avrupa Kurulu Bakanlar Komitesi ‘Kavala davasını’ görüşecek: Türkiye’ye yaptırım kararı çıkar mı?

Avrupa Kurulu Bakanlar Komitesi, 5-7 Aralık günlerinde yapacağı toplantılarda, Türkiye’nin Osman Kavala davasında Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin (AİHM) aldığı kararlara uymamasını ele alacak. Bakanlar Komitesi, geçen sene başlattığı “ihlal prosedürü” kapsamında Türkiye’ye yaptırım uygulayıp uygulamamayı da kıymetlendirecek.

Avrupa Konseyi’nin icra organı olarak vazife yapan Bakanlar Komitesi, bakan yardımcıları seviyesinde gerçekleştireceği toplantılarda, AİHM kararlarının uygulanması kapsamında değerli kimi evrakları değerlendirmeye alacak.

Komitenin ele alacağı evraklar ortasında tutuklulukları süren iş insanı Osman Kavala ile HDP’nin eski eş genel lideri Selahattin Demirtaş’ın müracaatları da bulunuyor.

AİHM, her iki davada da müracaat sahiplerinin insan haklarının ihlal edildiğine hükmetmiş ve Türkiye’den hür bırakılmalarını talep etmişti. AİHM, 2017’den bu yana tutuklu olan Kavala’nın davasında kararın uygulanmaması üzerine mevzuyu Bakanlar Komitesi’nin gündemine getirmiş ve Türkiye hakkında “ihlal prosedürü” başlatılmıştı. İhlal prosedürüne nazaran, AİHM kararına uymayan ülke hakkında yaptırım kararı alınabiliyor.

Komite toplantısı öncesinde Bakanlar Komitesi’ne iki başka mektup gönderen Türkiye’nin Avrupa Kurulu Nezdindeki Daimi Temsilciliği, Türkiye’de yargının tarafsız ve bağımsız yapısının anayasa tarafından garanti altına alındığı, yargı kararlarını etkilemenin ceza gerektiren bir hata olduğu ve yapısı tenkitlere neden olan Yargıçlar ve Savcılar Kurulu’nun (HSK) da bağımsız ve tarafsız işleyen bir kurum olduğu değerlendirmesini yaptı.

Daimi temsilcilik, 28 Kasım’da gönderdiği öteki mektupta, Kavala’nın Türk Ceza Kanunu’nun 312. unsuruna nazaran hükümeti devirme hatasından ağırlaştırılmış müebbet cezasına çarptırıldığını ve kararın katılaştığını kaydetti.

Kavala’nın Anayasa Mahkemesi’ne yaptığı iki ihlal başvurusu olduğunu anımsatan daimi temsilcilik, Türkiye’nin Avrupa Kurulu ile bu husustaki işbirliğini devam ettirme dileğine vurgu yaptı.

Daimi temsilcilik, Bakanlar Komitesi’ne gönderdiği başka bir mektupta Selahattin Demirtaş davasıyla ilgili Ankara’nın görüşünü aktardı ve Demirtaş’ın Anayasa Mahkemesi’ne müracaatının sonuçlanmadığını, hasebiyle Bakanlar Komitesi’nin kararı beklemesi gerektiğine işaret edildi.

Kavala’nın avukatları: Çabucak hür bırakılmalı

Kavala’nın avukatları toplantı öncesinde Bakanlar Komitesi’ne gönderdikleri 1 Aralık tarihli mektupta, dava kapsamında son devir gelişmeleri değerlendirdiler ve taleplerini ilettiler.

Türk yargısının AİHM kararlarını uygulamayı reddetmesinin hem Avrupa İnsan Hakları Kontratı (AİHS) hem de Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nı zayıflattığını vurgulayan avukatlar, Anayasa Mahkemesi’nin Kavala’nın 6 yılı aşan tutukluğunun son bulması için artık adım atması davetinde bulundular.

Avukatlar, Bakanlar Komitesi’nden ‘Ortak Tamamlayıcı Prosedür’ düzeneğinin işletilmesi de dahil olmak üzere Türkiye’nin Kavala kararına uyması için aktif adımların atılmasını da istediler.

Ortak Tamamlayıcı Prosedür, bir üye ülkenin Avrupa Kurulu Statüsü’ne uymaması durumunda Avrupa Kurulu Genel Sekreteri, Avrupa Kurulu Parlamenterler Meclisi ve Bakanlar Komitesi’nin bir ortaya gelerek atılacak adımları belirlediği sistem olarak biliniyor.

Türkiye: Kavala davası Avrupa tarafından siyasileştirildi

Avrupa Kurulu, Türkiye hakkında ihlal prosedürünü işletme kararını Temmuz 2022’de almış fakat Türkiye’de Mayıs 2023 seçimlerini gözeterek karar alma sürecini ertelemişti.

Bu süreçte, Türkiye ile diyaloğu artıran Avrupa Kurulu, hem teknik hem de siyasi seviyede Kavala kararının uygulanması için teşebbüslerde bulundu lakin sonuç alamadı.

Avrupa Kurulu Genel Sekreteri Marija Pejcinovic Buric’in 13 Kasım’da gerçekleştirdiği resmi Türkiye ziyaretinde Dışişleri Bakanı Hakan Fidan ile yaptığı görüşmenin en kıymetli gündem unsurunu de yeniden Kavala davası ve ihlal prosedürü oluşturdu.

Fidan, 20 Kasım’da bakanlığının bütçesiyle ilgili TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu’nda yapılan toplantıda, AİHM kararlarının gündeme getirilmesi üzerine, Avrupa Kurulu Genel Sekreteri ile yaptığı görüşmeyi anlatmış ve Türkiye’nin AİHM kararlarına uyma oranının yüzde 90 civarında olduğunu kaydetmişti.

Sorunun siyasallaştırılan bir iki dava üzerinden geliştiğini aktaran Fidan, “Belli sembolik davalar var, orada da bizim bildirimiz şu oldu: Biz dedik ki: Bu davalar, daha mahkemeye gelmeden evvel Avrupa başşehirlerinde siyasallaştırılmış, türel ve teknik bir dava olmaktan çıkıp Türkiye’deki iç siyasetin tarafı olma tarafına gitmiş bir dava” dedi.

Dışişleri Bakanı, “Siyasallaştırılan hususlarda ister istemez siyasal bir hal oluşuyor. Bu devletlerin olağan, yani politik tutumu, buna dikkatlerini çektim, onlar da haklı buldular” sözlerini kullandı.

Bakanın açıklamalarına reaksiyon veren Kavala’nın avukatları, “Sayın Bakanın konuşmasında ‘Davanın siyasallaştırılmasına verilecek yanıt da siyasal olur’ formundaki sözü, maalesef, davanın Türk yetkililer tarafından siyasi bir dava olarak görüldüğünü ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 18’inci unsurunun ihlal edilmiş olduğu istikametindeki AİHM kararının doğrulandığını düşündürmektedir” görüşünü lisana getirdiler.

Yaptırım kararı çıkar mı?

Bakanlar Komitesi’nin bu toplantısında karar çıkıp çıkmayacağı bilinmiyor.

Siyasi tesiri olan kıymetli kararların bakan yardımcıları seviyesinden çok bakanlar düzeyindeki toplantılarda ele alındığı kaydediliyor.

Bakan yardımcılarının, uygulanabilecek yaptırımlara ait görüşleri değerlendirebilecekleri ve bakanlar düzeyindeki toplantılara bir yol haritası metni sunabilecekleri belirtiliyor.

Nihai yaptırım kararının ise Avrupa Kurulu Genel Sekreteri, Avrupa Kurulu Parlamenterler Meclisi (AKPM) ve Bakanlar Komitesi’nin ortaklaşa yapacakları değerlendirmelere nazaran şekilleneceği kaydediliyor.

AKPM, 13 Ekim’de yaptığı oylamada, Kavala’nın 1 Ocak 2024’e kadar hür kalmaması durumunda Türkiye’ye yaptırım uygulanması davetinde bulunmuştu.

AKPM, Kavala ve öbür tutukluları özgürlüklerinden yoksun bırakan savcı, yargıç ve polis üzere devlet memurlarını amaç alan yaptırımlar ile AKPM’deki Türk milletvekili heyetinin yetki evraklarının yenilenmemesi daveti yapmıştı.

İhlal prosedürü, Türkiye’nin “Avrupa Kurulu’na üye ülkelerin AİHM kararlarını uygulamalarını mecburi kılan AİHS’in 46. Maddesinden” kaynaklanan yükümlülüklerini yerine getirmediği gerekçesiyle işletilmeye başlandı.

Aynı kapsamda ihlal prosedürü daha evvel Azerbaycan için başlatılmış fakat Bakü idaresi, süreç yaptırım evresine gelmeden AİHM kararına mevzu olan kişiyi hür bırakmıştı. Hasebiyle ihlal prosedürü kapsamında yaptırım uygulanmasına temel oluşturacak bir örnek bulunmuyor.

Avrupa Konseyi’nin kuruluş ideolojisi ve prensipleri açısından ihlal sürecinin somut bir sonuca bağlanması kıymet taşıyor.

Ancak bunu kurulun kurucuları ortasında yer alan Türkiye’ye karşı nasıl bağlanacağı ve bunun yaratacağı siyasi sonuçlar, sürecin daha dikkatli yürütülmesine yol açıyor. Bakanlar Komitesi’ni en çok zorlayacak tedbir hususunun “Türkiye’nin üyeliğinin düşürülmesi ya da düşürülmemesi” olacağı bedellendiriliyor.

AİHM, 10 Aralık 2019’da aldığı kararda, Osman Kavala’nın tutuklanması ve tutuklu yargılanmasının onu susturmak ve başka insan hakları savunucularının hamasetini kırmak maksatlı olduğunu belirtmiş, Türkiye hükümetinden Kavala’nın bir an evvel özgür kalması için gerekli tedbirleri alması davetinde bulunmuştu.

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

scroll to top