Azabın belirlenmesinde raporlar nasıl hazırlanıyor, bu raporlar mahkeme kararlarında ne kadar tesirli?

Adnan Oktar örgütü hakkında hazırlanan bir görüntüde, Türk Tabipleri Birliği (TTB) Lideri Şebnem Korur Fincancı’nın örgüt üyeleri hakkında uydurma rapor düzenlediği tez edildi.

Fincancı argümanları yalanlarken, azap ve makus muamelenin belirlenmesinde raporların nasıl hazırlandığı ve mahkeme kararlarında ne kadar tesirli oldukları da gündemde.

YouTube kanalı 140 Journos’un, yargının kabahat örgütü olarak mahkum ettiği Adnan Oktar kümesi hakkında hazırladığı bir görüntü, hem gazetecilik prensipleri hem de Fincancı ile ilgili gündeme taşıdığı argümanlar nedeniyle tartışılıyor.

Videodaki teze nazaran, 1999 yılında gözaltına alınan Adnan Oktar ve öbür şüphelilerin azap gördüklerine dair ‘işkence tarihinden’ yıllar sonra ‘sahte rapor’ hazırlayanlar ortasında Fincancı da var. Ayrıyeten ‘bu azap raporunun’ o devirde örgüt hakkında açılan davanın sonuçsuz kalmasına yol açtığı da sav ediliyor.  

Fincancı kendisine yöneltilen iddiaları sosyal medya hesabından yalanlarken “Bir belgesel(?) olarak yayına girdiği anlaşılan son dizi de azabın legalleştirilmesi için hakikat dışı telaffuzlarıyla ferdî olarak benim düzenlediğim tıbbi kıymetlendirme raporlarını geçersiz üzere göstermeye çalışmaktadır” tabirlerini kullandı.

Fincancı, “İşkence görenin kim olduğu, ne yaptığı azap cürmünü meşrulaştıramaz” vurgusunu yaptı.  

Peki azap ve makûs muamelenin belirlenmesinde raporlar nasıl hazırlanıyor? Bu raporlar mahkeme heyetinin mahkumiyet ya da beraat kararlarında ne kadar tesirli?

Türkiye’de maddelere nazaran bir kişi gözaltına alındığında ve mahkemeye sevki öncesinde sıhhat denetiminden geçiriliyor. Buradaki gaye azabın önlenmesi ve gözaltına alınan bireye azap ve makus muamele uygulanması halinde rapor altına alınması.

BBC Türkçe

1999 yılında İstanbul’da yazıldığı için ‘İstanbul Protokolü’ olarak alınan kılavuz, bu alanda milletlerarası standartları oluşturuyor.

Resmi ismi ‘İşkence ve Öbür Zalimane, İnsanlık Dışı, Aşağılayıcı Muamele yahut Cezaların Tesirli Biçimde Soruşturulması ve Belgelendirilmesi için El Kılavuzu’ olan bu metin, 2000 yılında Birleşmiş Milletler (BM) tarafından bu hususta onaylanmış birinci memleketler arası kılavuz niteliğini taşıyor.

Şebnem Korur Fincancı da bu protokolün raportörlerinden biri. Protokolde, azap gördüğü argüman edilen bireylerin nasıl muayene edilecekleri detaylı bir formda yazıyor.

Prof. Dr. Hilal, muayene sürecini şu biçimde anlatıyor:

“Muayeneye gelen kişinin kendine mahsus ve özel hissedebilmesi için muayene odasına girmeden evvel bağlarından arındırılması lazım. Gözü bağlı olamaz, ellerinin kelepçeli, ayağının zincirli olmaması gerekir.

“Mahremiyet için güvenlik görevlisinin dışarıda bekliyor olması gerekir. Hastanın tabiple baş başa kalması gerekir.

“Hasta doktorla baş başa kaldığı vakit, tabip kendisini hastasına tanıtır, evvel şikayetlerini dinler, sonra de fizik muayene yapar. Gerekirse öteki kısımlardan görüş ister, analiz ister, en sonunda da raporunun sonuç kısmını muharrir.”

Hilal, bilhassa insan hakları ihlaline uğradığı savı olan bireylerde, kişinin hikayesinin rapor için çok kıymetli olduğunu söylüyor:

“Kişinin ne söylediği çok kıymetlidir. Onun ağzından çıktığı biçimde yazılır, bunlar ve en sonunda da bunları yorumlarız. Kişinin anlattığı hikayeyle, yaptığımız muayenede saptadığımız bulguların ve analiz sonuçlarının uyumlu olup olmadığı konusunda bir yorum yapabiliriz.”

Copla dövüldüğünü tez eden bir kişinin hikayesini örnek veren Prof. Dr. Hilal, vücudunda iki tane paralel çizgi formunda ekimoz ve ortası soluk bir alan görülmesi halinde isimli tıp uzmanlarının, “Copla dövüldüğünü tez eden bu kişinin bedeninde bu halde lezyonlar gördük. Hikayesi, bu saptadığımız bulgularla uyumludur” formunda rapora not düşebileceğini belirtiyor.

Hilal, hekimlerin bazen hastayı elleri kelepçeli bir biçimde ya da polis nezaretinde muayene odasına alabildiklerini, bunun Türk Tabipleri Birliği’ne (TTB) nazaran de etik ihlali olduğunu, şikayet olması ve bunun ispatlanabilmesi halinde bu tabiplerin meslekten men edilmeye kadar ceza alabileceklerini söylüyor.

Hastanın saldırgan olduğu durumlarda ise muayenelerin kelepçeli ya da polis eşliğinde yapılabileceğini kaydediyor.

‘İşkence raporu’ en fazla kaç yıl sonra alınır?

Prof. Dr. Ahmet Hilal, azap ve makus muameleye ait rapor almanın belli bir mühletinin olmadığını söylüyor.

“Mesela falaka azabını görenlerde kullanılan, kemik sintigrafisi denen bir metot vardır. Radyoaktif izotoplar verilir ve bununla sinema çekilir. Sinemalarda, kemiklerde lezyon olan yerlerde çok tutulum olur. Falaka görenlerde de ayak kemiklerinde çok radyoaktif tutulum olduğu görülüyor, bunun da travma ile bağlı olduğu söylenir. Yorum yapılarak olağan ki, bunun falakaya bağlı olduğunu söyleyen çok sayıda çalışma var. 3 yıl, 5 yıl üzere uzun müddetler sonra bile ayak tabanında daha fazla tutulum olduğu gösterilebilmiş.

“Askıya alındığını, kollarından asıldığını tez eden birisinde, hiçbir fizikî muayene bulgusu olmayabilir, ancak bu kişi kolunu hareket ettiremediğini söyleyebilir. Biz de hastayı nöroloji polikliniğine yönlendiririz. Elektromiyografi (EMG) denen bir analiz yapılıyor, sondaki iletim suratını ölçüyor, ‘Evet, burada bir iletim sorunu var’ deniyorsa, o vakit diyoruz ki, ‘Kişi askıya alındığını sav ediyor, bu nedenle de hududunda kalıcı ya da süreksiz felç olmuştur.’ Uzun vakit sonra bile rapor düzenlenebiliyor.”

Kaç tıp ‘işkence raporu’ var?

Türkiye Barolar Birliği (TBB) Lider Yardımcısı ve İnsan Hakları Merkezi Koordinatör İdare Heyeti Üyesi Ercan Demir, azap ve makûs muameleye ait iki türlü rapor hazırlanabileceğine dikkat çekiyor:

“Bir mahkemelerin İsimli Tıp Kurumu’na belgeyi yahut kişiyi gönderip alınan resmi raporlar var. Bir de haricen isimli tıp uzmanlarının hazırladığı raporlar var.”

Adli Tıp Uzmanları Derneği Lideri Ahmet Hilal de gözaltında resmi kurumlardan aldıkları raporun gerçek olmadığını ya da cezaevindeyken azap gördüğünü tez edenlerin, alternatif rapor alabileceklerini söylüyor.

Hilal, “Bunun için tabip odalarına başvurabilirler, üniversitelerin isimli tıp anabilim kısımlarına başvurabilirler, Türkiye İnsan Hakları Vakfı (TİHV) üzere azabın rehabilitasyonunda vazife alan vakıflara başvurabilirler ve alternatif raporlar alabilirler” diyor.

TBB Lider Yardımcısı Demir, “Resmi raporla, isimli tıp uzmanları tarafından haricen hazırlanan rapor farklılık içeriyorsa, mahkemelerin İsimli Tıp Kurumu’ndan, iki rapor ortasındaki farkın giderilmesi için tekrar rapor alması gerekir” diyor.

Fakat asıl sorunun raporu kimin hazırladığından fazla, raporun hangi prosedür ve kıstaslarla hazırlandığının altını çiziyor:

“Uluslararası standartlara uygun formda hazırlanmış rapor hangisiyse mahkemenin o raporu değerlendirmeye alması gerekir. Milletlerarası standartlardan biri de İstanbul Protokolü’dür.”

İşkence raporları ne kadar bağlayıcı?

Türkiye’nin de taraf olduğu Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’ne nazaran, azap ve berbat muamele sonucunda gerçekleşen vefatlar, ruhsal ve bedensel sakatlanmalar, cinsel hücumlar ve öteki mağduriyetler hem hayat hakkının ihlali hem de insanlığa karşı kabahat teşkil ediyor. Bu nedenle bu tıp cürümlerde zamanaşımı gözetilmiyor.

Avrupa İnsan hakları Kontratı Unsur 3: “Hiç kimse azaba yahut insanlık dışı ya da aşağılayıcı muamele yahut cezaya tabi tutulamaz.”

Yine Türkiye’nin de yürülüğe koyduğu İnsan Hakları Üniversal Bildirgesi’nin 5. Madde’sine nazaran, “Hiç kimseye azap ya da zalimce, insanlık dışı ya da aşağılayıcı muamele ya da ceza uygulanamaz.”

BBC Türkçe’nin görüştüğü isimli tıp uzmanları, mahkemelerin eksper raporlarına uymak zorunda olmadığını, ancak rapor mahkemenin talebi üzerine resmi İsimli Tıp Kurumu tarafından verildiyse ekseriyetle uygulamada bağlayıcı olduğunu söylüyor.

TBB Lider Yardımcısı Demir, “Hazırlanan uzmanlık görüşleri mahkemenin incelenmesine, kıymetlendirilmesine, takdirine bağlıdır” diyor, lakin ekliyor:

“Kişinin kim olduğu, ne olduğuyla ilgili değildir isimli tıp uzmanları ve insan hakları savunucuları. Azap gördüğüne dair bir tespit yapılabilecek somut olgular varsa, bir insan hakları savunucusunun ve isimli tıp takımının bunu raporlaması gerekir. Haricen de alınsa, resmi de olsa mahkeme tarafından bunun ciddiye alınması gerekir.”

Demir, azap raporlarının ceza yargılamalarında mahkumiyet ya da beraat kararı verilmesinde tek başına rol oynayamayacağını söylüyor:

“Ceza yargılanması kişinin tek başına verdiği tabir üzerine kurulmaz. ‘İşkence gördüklerine dair rapor verdi de o yüzden aklandı, o yüzden soruşturma yapılamadı’ demek hakikat olmaz. Denirse, kişinin beyanını ve argümanlarını almanın dışında rastgele bir kanıt toplamamışsınız ki sonuca gidilememiş demektir.”

Adli Tıp Uzmanları Derneği Lideri Hilal de, mahkemenin kuşkuya düştüğü durumlarda yeni bir eksper raporu isteyebileceğini söylüyor.

Adli olaylarda tabibe başvuranın bir bireye ceza verdirmek ya da tazminat kazanmak üzere maksatlar güdebileceğini, bu nedenle yaşadıklarını abartabileceğini belirten Hilal, “Bu bahiste isimli tıp uzmanları genel olarak deneyimlidir lakin kandırılma kelam konusu da olabilir. Bunun dermanı de şudur. Bu bulguların olmadığına inanıyorsa mahkeme heyeti, diğer bir isimli tıp uzmanından, anabilim kolundan ya da İsimli Tıp Kurumu’nda raporlar alırlar, esasen alıyorlar.”

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

scroll to top